Bir fizyoterapi seansında terapistiniz boynunuzda veya sırtınızda bir noktaya parmağıyla yavaşça baskı uyguluyor. Acı veriyor ama tuhaf biçimde “iyi bir acı” bu. Dakikalar sonra o bölge gevşiyor. Bu teknik iskemik kompresyon (tetik noktaya sürekli baskı uygulama) olarak adlandırılır. Peki gerçekten işe yarıyor mu, yarıyorsa nasıl?
Tetik nokta nedir?
Miyofasiyal tetik noktalar, kas içindeki gergin bir bant üzerinde yer alan, dokunmaya çok hassas küçük bölgelerdir. Bastırıldıklarında yalnızca kendi bölgelerinde değil, başka alanlarda da ağrı yaratabilirler [1,2]. Bu noktalar miyofasiyal ağrı sendromunun temel bulgusudur.
Teknik nasıl uygulanır?
Terapist, tetik noktaya ağrı veya gerginlik hissedilene kadar giderek artan bir baskı uygular. Baskı, gerginlik azalana veya yaklaşık bir dakika geçene kadar sürdürülür. Ardından baskı biraz artırılır ve işlem yaklaşık 90 saniye içinde üç dört kez tekrarlanır [8]. Çalışmalarda baskı süresi genellikle 30 ile 90 saniye arasında değişir [7].
Nasıl işe yaradığı düşünülüyor?
Bunu tam olarak bilmiyoruz. Elimizde iki ana hipotez var.
1. Yerel “enerji krizi” hipotezi. Klasik açıklamaya göre tetik noktada kas lifleri kısalmış durumdadır ve bu bölgede kan akışı ve oksijen yetersiz kalır [3]. Aktif tetik noktaların çevresinde ağrı ve iltihapla ilişkili kimyasalların daha yüksek bulunduğu bildirilmiştir [4]; ancak bu bulgular literatürde tartışma konusu olmuştur. Kompresyonun bu bölgede geçici iskemi ve ardından kan dolaşımında canlanma yaratarak metabolizmayı düzenleyebileceği öne sürülmüştür [7]. Bu açıklama henüz kanıtlanmış değildir: masaj sonrası tetik noktayı doğrudan ölçen randomize kontrollü bir çalışma, besleyici kan akışında anlamlı bir değişiklik bulamamış, yalnızca laktat düzeyinde artış saptamıştır [5].
2. Sinir sistemi hipotezi. Tetik noktaların yalnızca kasta değil, merkezi sinir sisteminde duyarlılaşmayla da ilişkili olabileceği öne sürülmektedir [6]. Meta-analizde basınç ağrı eşiğinin düzelirken bildirilen ağrının düzelmemesi, bu merkezi bileşenle açıklanabileceği gibi, tetik noktanın ağrının tek nedeni olmayabileceği anlamına da gelebilir [7].
Bilimsel kanıt ne diyor?
Sonuçlar umut verici ama temkinli yorumlanmalı.
- Miyofasiyal ağrı sendromu derlemesi (2022): 15 çalışmanın birleştirildiği meta-analizde, iskemik kompresyon basınç ağrı eşiğini (bölgenin ağrıya dayanıklılığını) tedavi almayan veya sahte uygulama alan gruplara göre anlamlı biçimde yükseltti. Aktif tedavilerle karşılaştırıldığında fark anlamlı değildi. Kişilerin kendi bildirdiği ağrı şiddetinde ise hiçbir karşılaştırmada anlamlı fark bulunamadı. Yazarlar katılımcı sayısının az olduğunu ve sonuçların gelecekteki çalışmalarla değişebileceğini belirtti [7].
- Boyun ağrısı derlemesi (2023): 15 çalışma ve 725 katılımcıyı kapsayan meta-analizde, iskemik kompresyon sahte uygulama veya tedavisizlikle karşılaştırıldığında ağrıyı, basınç ağrı eşiğini ve eklem hareket açıklığını hemen ve kısa vadede iyileştirdi. Tüm karşılaştırma grupları birlikte değerlendirildiğinde ise hemen sonrasında ağrı farkı anlamlı değildi. Kuru iğneleme, hemen sonrasında ağrı, işlevsellik ve hareket açıklığında iskemik kompresyondan üstün bulundu. Yazarlar kanıt kalitesinin çoğu alanda düşük olduğunu vurguladı [8].
- Üst trapezius derlemesi (2015): Hem iskemik kompresyon hem kuru iğneleme için yararlı olduklarına dair kanıtlar bildirildi [9].
- Güvenlik: 2022 derlemesine giren çalışmalarda istenmeyen olay bildirilmemiştir [7].
Kısacası iskemik kompresyon, özellikle doku hassasiyetini azaltmada ve kısa vadede rahatlamada yararlı görünüyor. Uzun vadeli etkisi ve ağrı şiddetini azaltmadaki rolü ise net değil.
Sonuç
O “iyi acı” gerçek bir fizyolojik etkiyle ilişkili olabilir, ancak mekanizmanın tam olarak ne olduğunu hâlâ tartışıyoruz. Baskı tolere edilebilir düzeyde uygulanmalı ve teknik, değerlendirme yapabilen bir fizyoterapist tarafından planlanmalıdır. Mevcut derlemeler, iskemik kompresyonun kısa vadeli fayda sağlayabileceğini, ancak kanıt kalitesinin sınırlı olduğunu ve uzun vadeli etkinin henüz bilinmediğini gösteriyor [7,8].
Kaynaklar
- Simons DG, Travell JG, Simons LS. Travell & Simons’ Myofascial Pain and Dysfunction: The Trigger Point Manual. Vol 1: Upper Half of Body. 2nd ed. Williams & Wilkins; 1999.
- Alvarez DJ, Rockwell PG. Trigger points: diagnosis and management. Am Fam Physician. 2002;65(4):653–660.
- Simons DG. Review of enigmatic MTrPs as a common cause of enigmatic musculoskeletal pain and dysfunction. J Electromyogr Kinesiol. 2004;14(1):95–107.
- Shah JP, Danoff JV, Desai MJ, Parikh S, Nakamura LY, Phillips TM, et al. Biochemicals associated with pain and inflammation are elevated in sites near to and remote from active myofascial trigger points. Arch Phys Med Rehabil. 2008;89(1):16–23.
- Moraska AF, Hickner RC, Rzasa-Lynn R, Shah JP, Hebert JR, Kohrt WM. Increase in lactate without change in nutritive blood flow or glucose at active trigger points following massage: a randomized clinical trial. Arch Phys Med Rehabil. 2018;99(11):2151–2159.
- Fernández-de-las-Peñas C, Dommerholt J. Myofascial trigger points: peripheral or central phenomenon? Curr Rheumatol Rep. 2014;16(1):395.
- Lu W, Li J, Tian Y, Lu X. Effect of ischemic compression on myofascial pain syndrome: a systematic review and meta-analysis. Chiropr Man Therap. 2022;30:34. doi:10.1186/s12998-022-00441-5
- Xu A, Huang Q, Rong J, Wu X, Deng M, Ji L. Effectiveness of ischemic compression on myofascial trigger points in relieving neck pain: a systematic review and meta-analysis. J Back Musculoskelet Rehabil. 2023;36(4):783–798. doi:10.3233/BMR-220045
- Cagnie B, Castelein B, Pollie F, Steelant L, Verhoeyen H, Cools A. Evidence for the use of ischemic compression and dry needling in the management of trigger points of the upper trapezius in patients with neck pain: a systematic review. Am J Phys Med Rehabil. 2015;94(7):573–583.